ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η μεταβολή του τύπου των βλεννών σε διάφορα όργανα, όπως ο στόμαχος¹ και ο μαστός² συνδέεται άμεσα με την ανάπτυξη καρκινώματος. Αντίστοιχες παρατηρήσεις συσχετίζουν την παρουσία όξινων βλεννών με το προστατικό αδενοκαρκίνωμα^4-10. Επίσης είναι γνωστό ότι η απουσία του βασικού στοίχου των προστατικών αδενίων αποτελεί ισχυρό διαγνωστικό κριτήριο υπέρ του καρκινώματος^11-13.

Σκοπός της εργασίας αυτής ήταν να μελετηθεί η συμβολή της παρουσίας σιαλοβλεννών καθώς και των κερατινών των βασικών κυττάρων των προστατικών αδενίων στη διαφορική διάγνωση των οριακών αλλοιώσεων του προστάτη όπως είναι η αδένωση¹⁴.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ

Μελετήθηκαν 16 εστίες αδένωσης και 30 αδενοκαρκινώματα προστάτη διαφόρου βαθμού κακοηθείας από τα αρχεία του Παθολογοανατομικού Τμήματος του Π.Γ.Ν.Α. Το υλικό αφορούσε προστατικές βιοψίες καθώς και διουρηθρικές και ανοικτές προστατεκτομές. Οι ιστοί ήταν μονιμοποιημένοι σε ουδέτερη φορμόλη και εγκλεισμένοι σε παραφίνη. Τα αδενοκαρκινώματα διακρίθηκαν σε καλής, μέσης και χαμηλής διαφοροποίησης (τύποι 1 και 2, τύπος 3, και τύποι 4, 5 αντιστοίχως κατά Gleason¹⁴). Σε κανέναν από τους ασθενείς με αδένωση δεν υπήρχε κλινικά υπόνοια καρκινώματος και σε όλες τις περιπτώσεις το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA) ήταν μικρότερο από 3ng/100 ml. Σε όλα τα δείγματα εφαρμόσθηκε η ιστοχημική τεχνική Alcian blue σε pH 2,5 και σε pH 1 για την ανίχνευση των όξινων και των θειούχων σιαλοβλεννών αντίστοιχα. Ως θετική καταγράφηκε η έντονα κυανοπράσινη χρώση του ενδαυλικού εκκρίματος. Η παρουσία ενδοκυττάριας σιαλοβλέννης σημειώθηκε αλλά δεν αξιολογήθηκε. Η χρώση χαρακτηρίσθηκε ως διάχυτη, όταν η πλειονότητα των αδενίων σε μία εστία αδένωσης ήταν θετική ενώ εκτιμήθηκε ως εστακή, όταν αφορούσε μικρό μόνο αριθμό αδενίων. Επίσης όλες οι αδενώσεις και τα καρκινώματα μελετήθηκαν ανοσοϊστοχημικά με την τεχνική ABC και τη βοήθεια του συστήματος Vectastain elit (Vector Laboratories Inc, Burlingame, CA, USA). Οι τομές προεργάσθηκαν με προνάση 0,5 mg/ml στους 37ο C για 20 λεπτά. Ως κύριο αντίσωμα χρησιμοποιήθηκε μίγμα μονοκλωνικών αντισωμάτων που αναγνωρίζουν τις κερατίνες υψηλού μοριακού βάρους (ΥΜΒ) 68, 58, 56,5 και 50 KD που αντιστοιχούν στους τύπους 1, 5, 10 και 14 (κλώνος 34βΕ12, 903 Enzo Diagnostics, Inc, Farmingdale, NY, USA) και εντοπίζονται στο βασικό στοίχο των προστατικών αδενίων. Η χρώση χαρακτηρίσθηκε ως ασυνεχής, όταν μέρος των αδενικών κυττάρων του βασικού στοίχου ήταν θετικό, συνεχής όταν όλος ο στοίχος του αδενίου ήταν θετικός και αρνητική σε πλήρη απουσία ανοσοθετικότητας.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Iστολογικά

Η διάγνωση της αδένωσης βασίσθηκε στα ιστολογικά κριτήρια του Brawn (1982)¹⁵. Αφορούσε σχεδόν περίγραπτη εστία, συγκροτούμενη κατά κανόνα από μικρού μεγέθους, πυκνά διατεταγμένους αδενικούς σχηματισμούς. Τα κύτταρα είχαν ελαφροχρωματικό ή διαυγές κυτταρόπλασμα και εστιακά εμφανές πυρήνιο, μικρότερο από 1 μm. Η παρουσία πυρηνίου μεγαλύτερου μεγέθους έθεσε έντονο πρόβλημα διαφορικής διάγνωσης από καλώς διαφοροποιημένο αδενοκαρκίνωμα του προστάτη. Ο βασικός στοίχος των αδενικών σχηματισμών, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπως η αδένωση, είναι εξαιρετικά δύσκολο να διακριθεί στο οπτικό μικροσκόπιο.

Ιστοχημικά

Σε 7 από τις 16 αδενώσεις παρατηρήθηκε εστιακή παραγωγή σιαλοβλεννών (43,7%) με συμμετοχή θειούχων σε 3 από αυτές (19%). Σε καμμία εστία αδένωσης η παραγωγή σιαλοβλέννης δεν ήταν διάχυτη. Σπάνια στοιχεία σιαλοβλέννης παρατηρήθηκαν ενδαυλικά σε ατροφικά αδένια ή σε αδένια που παρουσίαζαν μεταβατικού τύπου μετάπλαση του επιθηλίου. Επίσης σε σπάνιες θέσεις αδενωματώδους υπερπλασίας, ανιχνεύθηκε ενδοκυττάρια σιαλοβλέννη ανάλογη με την παρατηρούμενη σε βλεννοπαραγωγά καλυκοειδή κύτταρα του εντερικού βλεννογόνου. Τέλος, ασθενώς θετικό στην Alcian blue ήταν το υπόστρωμα των αμυλοειδών σωματίων. Από τα 30 αδενοκαρκινώματα τα 18 ήταν θετικά για σιαλοβλέννες (60%). Η βλεννοπαραγωγή ήταν εστιακή και σε ποσοστό, ανάλογο με τη διαφοροποίηση του καρκινώματος (Εικ 1). Εστιακή ενδαυλική όξινη σιαλοβλέννη παρατηρήθηκε σε όλα τα καλώς διαφοροποιημένα αδενοκαρκινώματα (100%), στα 7 από τα 12 μέσης (58%) και στα 4 από τα 11 (36%) χαμηλής διαφοροπoίησης. Σε 6 αδενοκαρκινώματα (20%) παρατηρήθηκε επίσης εστιακή παραγωγή θειούχων σιαλοβλεννών.

Ανοσοϊστοχημικά

Η κατανομή των κερατινών ΥΜΒ στις αδενώσεις παρουσίαζε ετερογένεια. Σε όλες τις εστίες διαπιστώθηκε κατά κανόνα ασυνέχεια κατανομής ή απουσία των ΥΜΒ κερατινών του βασικού στοίχου των αδενικών σχηματισμών (Εικ 2). Αντίθετα, σε όλα τα αδενοκαρκινώματα, ανεξάρτητα από το βαθμό διαφοροποίησης διαπιστώθηκε σε όλη την έκταση απουσία ΥΜΒ κερατινών. Σε εστίες αδενωματώδους υπερπλασίας ή βασικού τύπου υπερπλασίας του αδενικού επιθηλίου καθώς και σε ατροφικά αδένια, η κατανομή του χρωμογόνου ήταν συνεχής και εστιακά μόνο ασυνεχής (Εικ. 3).

ΣΥΖΗΤΗΣΗ

Πρώτοι οι Foster και Levine το 1963 παρατήρησαν με ιστοχημικές χρώσεις βλεννοκαρμίνης τη συχνή παρουσία βλέννης στα αδενοκαρκινώματα του προστάτη σε σχέση ανάλογη με τον βαθμό διαφοροποίησης¹⁶. Ειδικά, πλέον του 50% των καλώς διαφοροποιημένων καρκινωμάτων ήταν θετικά, ενώ το ποσοστό ήταν πολύ μικρότερο στα υψηλότερης κακοηθείας καρκινώματα. Επειδή όμως και τα φυσιολογικά προστατικά αδένια έχουν τη δυνατότητα παραγωγής βλέννης, έστω περιορισμένης, η διαγνωστική της συμβολή θεωρήθηκε αμελητέα. Ενα χρόνο αργότερα οι Franks και συν. (1964) παρατήρησαν με ιστοχημική χρώση Alcian blue ότι η βλέννη που παράγουν τα αδενοκαρκινώματα ήταν όξινη, ενώ η παρουσία της σε περιπτώσεις καλοήθους υπερπλασίας του προστάτη είναι σπάνια⁴. Επεσήμαναν επίσης την εντονώτερη παρουσία της στα καλώς διαφοροποιημένα καρκινώματα και έτσι τη θεώρησαν ως αρκετά βοηθητική στη διάγνωση των αδενοκαρκινωμάτων αυτών. Από τότε, διάφοροι ερευνητές ασχολήθηκαν με την παρουσία της βλέννης και τη διαγνωστική συμβολή της κυρίως στα καλώς διαφοροποιημένα αδενοκαρκινώματα^4-10.

Οι Jonathan και συν. (1992) επεσήμαναν τη σχέση της όξινης βλέννης με την αδένωση του προστάτη³. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ανίχνευσή της δε βοηθά στη διάγνωση του αδενοκαρκινώματος λόγω της συχνής παρουσίας της σε εστίες αδένωσης. Αν και μελέτησαν παράλληλα την κατανομή των κερατινών ΥΜΒ σε όλες τις εστίες αδένωσης για την ανίχνευση του βασικού στοίχου των προστατικών αδενίων, πιστεύουμε ότι η απουσία ανοσοθετικότητας των κερατινών ΥΜΒ στις καρκινωματώδεις βλάστες δεν εκτιμήθηκε σωστά. Αντίθετα με τα αδενοκαρκινώματα, όπως ήδη αναφέρθηκε η κατανομή των κερατινών ΥΜΒ στις αδενώσεις παρουσίαζε ετερογένεια. Μπορούν να δοθούν αρκετές ερμηνείες για την ετερογένεια αυτή, όπως λόγοι τεχνικής κατά τη μονιμοποίηση ή θέμα επιπέδου διατομής. Πιστεύουμε όμως ότι η ανοσοαρνητικότητα σε όλη την έκταση των αδενοκαρκινωμάτων επιδέχεται μία μόνο ερμηνεία: απουσιάζουν τα κύτταρα βασικού τύπου στα αδενοκαρκινώματα του προστάτη, ανεξαρτήτως βαθμού διαφοροποίησης. Το γεγονός αυτό τεκμηριώθηκε και από τις δικές μας παρατηρήσεις. Για το λόγο αυτό οι Foster και Mostofi (1992) προτείνουν τον ανοσοϊστοχημικό έλεγχο των κερατινών ΥΜΒ, ιδιαίτερα των τύπων 5 και 14 στην τρέχουσα διαγνωστική στις περιπτώσεις που είναι δύσκολο να αναγνωριστεί η παρουσία του βασικού στοίχου με τη χρώση της Αιματοξυλίνης-Ηωσίνης¹⁶.

Συμπερασματικά, σε οριακές αλλοιώσεις του προστάτη, όπως η αδένωση που δημιουργεί έντονο πρόβλημα διαφορικής διάγνωσης, η παρουσία όξινης βλέννης, σε συνδυασμό με την ανοσοαρνητικότητα των κερατινών ΥΜΒ ενισχύει τη διάγνωση του αδενοκαρκινώματος.

Βιβλιογραφία