ΣΚΟΠΟΣ: Οι οδοί των πρωτεϊνικών κινασών που ενεργοποιούνται από μιτογόνα (MAPK, Mitogen-Activated Protein Kinase) έχουν ελάχιστα μελετηθεί στον καρκίνο του πνεύμονα. Ένα από τα μόρια-κλειδιά που συμμετέχει σε αυτές τις οδούς είναι το προϊόν του πρωτο-ογκογονιδίου c-mos, το οποίο παίζει σημαντικό ρόλο στην ωρίμανση των ωοκυττάρων. In vitro μελέτες σε σωματικά κύτταρα έδειξαν ότι η έκφραση του c-mos έχει αντιφατικές δράσεις στον κυτταρικό κύκλο. Μια πρόσφατη μελέτη προτείνει ότι αυτές οι δράσεις ίσως να είναι εξαρτώμενες από την p53. Εν όψει της προφανούς σχέσης ανάμεσα στο c-mos και την p53 διερευνήσαμε σε μη μικροκυτταρικά καρκινώματα του πνεύμονα: α) τις αλλοιώσεις του c-mos, β) τη σχέση του με τη χρωμοσωμική αστάθεια (ανευπλοειδία) και με τις κινητικές παραμέτρους των όγκων και γ) τη σχέση του με τις αλλοιώσεις της p53 και τη συνακόλουθη σχέση τους με τις παραπάνω παραμέτρους.

ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ: Η μελέτη έγινε σε 56 μη μικροκυτταρικά καρκινώματα του πνεύμονα. Ο δείκτης πολλαπλασιασμού (ΔΠ) εκτιμήθηκε με ανοσοϊστοχημεία του πεπτιδίου Ki-67, ο αποπτωτικός δείκτης (ΑΔ) με την τεχνική TUNEL και η ανευπλοειδία με χρώση Feulgen και ανάλυση εικόνας. Το c-mos και η p53 μελετήθηκαν στο πρωτεϊνικό επίπεδο με ανοσοϊστοχημεία, ενώ σε επίπεδο DNA εξετάστηκαν για: α) απώλεια του ενός αλληλομόρφου και β) παρουσία μεταλλαγών με τη συνδυασμένη μέθοδο ανάλυσης στερεοδιαμόρφωσης μονόκλωνου DNA και ανάλυσης πρωτοδιάταξης του DNA. Επιπλέον, τα μεταγραφικά επίπεδα του c-mos mRNA εκτιμήθηκαν με τη μέθοδο ανάστροφης αλυσιδωτής αντίδρασης πολυμεράσης. Τέλος, οι στατιστικές μέθοδοι ανάλυσης μεταβλητότητας και λογιστικής εξάρτησης χρησιμοποιήθηκαν για την εύρεση πιθανών συσχετίσεων.

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ: Διαπιστώσαμε υπερέκφραση του c-mos στο 27% των όγκων. Η έκφραση ήταν υψηλότερη στα στάδια ΙΙ και ΙΙΙ (34%) από το στάδιο Ι (17%) (P=0.018). Απόλυτη σύμπτωση παρατηρήθηκε μεταξύ της υπερέκφρασης του c-mos και των αυξημένων επιπέδων του mRNA του c-mos. Εφόσον δεν ανιχνεύθηκε ενίσχυση του γονιδίου του c-mos, η απορρύθμιση της έκφρασής του μάλλον οφείλεται σε αυξημένη μεταγραφή. Από τις θετικές για το c-mos [c-mos(+)] περιπτώσεις, το 77% συσχετιζόταν με ανευπλοειδία. Η ανάλυση της πρωτοδιάταξης του DNA έδειξε δύο σιωπηλές και μία παρερμηνεύσιμη μεταλλαγή (R>L) στο κωδικώνιο 22, η οποία βρίσκεται σε μια κρίσιμη για τη σταθερότητα του μορίου περιοχή. Σε αντίθεση με τα ευρήματα ορισμένων in vitro μελετών, οι c-mos(+) όγκοι είχαν χαμηλότερο ΑΔ από τους αρνητικούς για το c-mos [c-mos(-)] όγκους, εύρημα που υποστηρίζει ότι ίσως η επαγωγή της απόπτωσης να είναι ελαττωματική. Όντως, το 86% των όγκων που υπερεξέφραζε το c-mos παρουσίαζε αλλοιώσεις της p53. Τα καρκινώματα με ταυτόχρονες αλλοιώσεις του c-mos και της p53 [c-mos(+)/p53(+)] εμφάνιζαν σημαντικά χαμηλότερες τιμές του ΑΔ (P<0.001) και παρουσίαζαν συχνότερα ανευπλοειδία (P=0.015) από ότι οι c-mos(-)/p53(-) όγκοι, αλλά όχι από ότι οι c-mos(-)/p53(+) όγκοι, εύρημα που υποδεικνύει ότι η φυσιολογική p53 παίζει ρόλο "φύλακα" ελέγχοντας την ενεργοποίηση των ογκογονιδίων. Επιπρόσθετα, το γεγονός ότι όλες οι c-mos(+)/p53(-) περιπτώσεις συνδέονταν με ανευπλοειδία συνεπάγεται ότι η υπερέκφραση του c-mos ίσως επηρεάζει τη σταθερότητα του γονιδιώματος ανεξάρτητα της p53. Τέλος, η ανάλυση της γονιδιακής αστάθειας στην περιοχή του c-mos έδειξε απώλεια ετεροζυγωτίας στο 8.5% των όγκων. Αυτό το εύρημα δεν είναι σύμφωνο με το ρόλο του c-mos ως ογκογονιδίου και υπογραμμίζει την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα.

Λέξεις κλειδιά: Aλυσιδωτή αντίδραση πολυμεράσης, μοριακές τεχνικές.

Yποβλήθηκε: 14.3.2001
Εγκρίθηκε: 20.4.2001

ΠΛΗΡΕΣ ΚΕΙΜΕΝΟ